Pendekatan Teknologi Digital dalam Pembangunan Insan Mualaf: Analisis Konseptual Berasaskan Integrasi Dimensi Ruh, Aql dan Jasad
Digital Technology Approach in Mualaf Human Development: A Conceptual Analysis Based on the Integration of Ruh, Aql and Jasad Dimensions
DOI:
https://doi.org/10.53840/e-jpi.v13i2.402Keywords:
teknologi digital, pembangunan mualaf, ruh, aql, jasadAbstract
Perkembangan teknologi digital yang pesat dalam era Revolusi Industri 4.0 dan Society 5.0 telah membuka peluang baharu yang signifikan dalam pendidikan Islam dan dakwah, termasuk dalam konteks pembangunan mualaf di Malaysia. Namun demikian, program-program pembangunan mualaf yang sedia ada masih lebih tertumpu kepada pengurusan pentadbiran dan pendidikan agama semata-mata, tanpa mengintegrasikan teknologi digital secara menyeluruh sebagai instrumen pembangunan holistik yang merangkumi dimensi ruh, aql dan jasad secara bersepadu. Kajian ini bertujuan untuk menganalisis konsep ruh, aql dan jasad dalam perspektif Islam sebagai dimensi asas pembangunan mualaf, meneliti potensi teknologi digital dalam membangunkan setiap dimensi tersebut, serta mengemukakan kerangka konseptual pendekatan teknologi digital dalam pembangunan mualaf berasaskan integrasi dimensi ruh, aql dan jasad menurut perspektif Islam. Pendekatan kualitatif melalui reka bentuk kajian kepustakaan yang bersifat analisis konseptual telah digunakan, dengan data bersumberkan 45 artikel jurnal akademik yang telah disahkan kewujudannya dan diterbitkan antara tahun 2013 hingga 2025. Data dianalisis menggunakan analisis kandungan dan sintesis tematik dengan pendekatan induktif dan deduktif. Dapatan kajian menunjukkan bahawa teknologi digital berperanan sebagai wasilah yang berkesan dalam membangunkan dimensi ruh melalui platform tazkiyah al-nafs digital yang berstruktur, dimensi aql melalui e-pembelajaran Islam yang sistematik berasaskan konsep ta'dib, dan dimensi jasad melalui panduan ibadah interaktif dan sistem sokongan kebajikan digital. Kesepaduan ketiga-tiga dimensi ini berpandukan prinsip maqasid al-syariah membentuk kerangka konseptual yang komprehensif bagi melahirkan insan mualaf yang kukuh imannya, luas ilmunya dan mulia amalannya. Kajian ini diharap dapat memberi sumbangan bermakna kepada bidang pengajian Islam, teknologi pendidikan Islam dan pembangunan mualaf di Malaysia.
Downloads
References
Ab Halim, N., Wan Ismail, W. O. A. S., Ab Ghani, B., & Md Khamis, N. (2025). Trends and future directions in islamic educational technology: A systematic review. ATTARBAWIY: Malaysian Online Journal of Education, 9(1), 168–180. https://doi.org/10.53840/attarbawiy.v9i1.255
Abdilah, M. D., Reinaldi, R., & MY, M. (2025). An analysis of the concept of tazkiyah al-nafs in the Qur’anic tafsir and the book Mi’raj al-Sa’adah by Ahmad al-Naraqi. Tanzil: Jurnal Studi Al-Quran, 8(1), 25–50. https://doi.org/10.20871/tjsq.v8i1.461
Abdul Hadi, W. M., & Uyuni, B. (2021). Critical concept normal personality in Islamic perspective. Al-Risalah: Forum Kajian Hukum dan Sosial Kemasyarakatan, 12(1), 1–18. https://jurnal.uia.ac.id
Abdullah, R., Jayos, S., Yahya, F., Bandar, N. F. A., Yusoff, N. F. M., & Ifdil, I. (2022). Adaptation strategies by Muslim convert: A study on “Saudara Kita” in Sarawak Malaysia. Islamic Guidance and Counseling Journal, 5(2), 185–204. https://doi.org/10.25217/igcj.v5i2.2480
Abdullah, Z., & Sharif, S. M. (2019). Islamic personality and spiritual development: A literature review. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 9(9), 612–625. https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v9-i9/6383
Adiyono, A., Ghufron, M., Hasbi, I., & Nurkamiden, M. H. (2024). Methodology of Islamic studies: An epistemological approach. Analisis: Jurnal Studi Keislaman, 24(1), 1–22. https://doi.org/10.24042/ajsk.v24i1.22636
Aisy, A. N. H., & Abadi, L. T. (2025). Hakikat jiwa dalam harmoni akal, nafsu, dan ruh: Kajian pemikiran Imam Al-Ghazali. EL-FIKR: Jurnal Aqidah dan Filsafat Islam, 6(1), 92–109. https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/elfikr/article/view/26769
Alhammad, N., Awae, F., Yussuf, A., Al-Awami, A. Y. M., Hayiwaesorhoh, M., & Chehama, A. (2025). Using e-learning platforms in teaching Islamic education. Journal of Islamic Educational Research, 11(1), 63–69. https://doi.org/10.22452/jier.vol11no1.6
Alias, M. N., Muhamad, N., & Hamzah, H. (2024). Maqasid al-shariah: A scientific approach in the Malaysian context. Malaysian Journal of Syariah and Law, 12(2), 1–15. https://doi.org/10.33102/mjsl.vol12no2.568
Amir, A., Hassan, R., & Ismail, M. A. (2023). Scientific studies of the Quran: Concept and methodology. Journal of Islamic Thought and Civilization, 13(1), 185–200. https://doi.org/10.32350/jitc.131.13
Anbiya, A. Z. (2023). Tazkiyatun nafs dalam mengembalikan fitrah manusia moden. Islamic Counseling: Jurnal Bimbingan Konseling Islam, 7(1), 133–148. https://doi.org/10.29240/jbk.v7i1.5130
Anwar, S., Fikri, A. D., & Izza, Y. P. (2025). Implementation of the concept of tazkiyat al-nafs Imam Al-Ghazali in the cultivation of student moral education at the Al-Aly Bojonegoro Modern Islamic Boarding School. Al Ulya: Jurnal Pendidikan Islam, 10(1), 176–186. https://doi.org/10.32665/alulya.v10i1.4210
Awang, A., Che Mat, A., Musa, R., & Abdul Ghani, R. (2023). The effects of Islamic education on religiosity among muallaf students in Malaysia. Journal of Nusantara Studies, 8(1), 290–309. https://doi.org/10.24200/jonus.vol8iss1pp290-309
Basir, M. Z. K., Abdullah @ Tan Ai Pao, N. A. M. T., Sham, F. M., Jafri, F., & Azam, A. S. B. (2024). The ecosystem management of the da’wah convert programmes: A prospective framework for its implementation in Sarawak. AL-MAKRIFAH Journal of Knowledge and Learning in Islamic Tradition and Culture, 2(1), 70–90. https://doi.org/10.37134/almakrifah.vol2.1.7.2024
Faiz, M. (2025). Maqasid al-Qur’an and human development: Reflections on Qur’anic objectives and prophetic practices. MAQOLAT: Journal of Islamic Studies, 3(4), 446–464. https://doi.org/10.58355/maqolat.v3i4.195
Fakhruddin, A., & Awang, A. (2020). Sorotan literatur terhadap cabaran pendidikan Islam anak-anak mualaf di Malaysia. Al-Irsyad: Journal of Islamic and Contemporary Issues, 5(2), 444–455. https://doi.org/10.53840/alirsyad.v5i2.149
Ghofururrohim, A., Karim, A., Mukaromah, N., Romly, A. W., & Jaenullah, J. (2024). The position of humans in Islamic educational philosophy. Assyfa Journal of Islamic Studies, 2(2). https://journal.assyfa.com/index.php/ajis/article/view/556
Hafizallah, Y., & Husin, W. N. I. W. (2019). Psikologi Islam: Sejarah, tokoh dan hala tuju masa depan. Psychosophia: Journal of Psychology, Religion and Humanity, 1(1), 1–17. https://doi.org/10.32923/psc.v1i1.860
Hamzah, A. Z., Mokhtar, A. I., & Masyaa’il, N. A. (2021). Islamic agencies role in handling apostasy among mualaf. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 11(6), 589–599. https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v11-i6/10187
Ibrahim, A. F., Meerangani, K. A., Abu Hasan, S., Mujahid, N. R., & Amat Misra, M. K. (2025). Digital da’wah to muallaf in social media: Ethical issues, challenges, and a maqasid-based framework. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 9(8), 6244–6251. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.908000513
Ilaina, R., Ahid, N., & Presetiyo, A. E. (2022). Epistemology of interdisciplinary research at Islamic study on state Islamic religious higher education in Indonesia. FITRAH: Jurnal Kajian Ilmu-ilmu Keislaman, 8(1), 1–20. https://doi.org/10.24952/fitrah.v8i1.4950
Iskandar, A., Mujib, A., & Efendi, M. (2025). Al-insan al-kamil menurut al-Ghazali dan relevansinya dalam pendidikan Islam. TARBIYA: Journal of Education in Muslim Society, 12(1), 1–18. https://doi.org/10.15408/tjems.v12i1.46553
Jamilah, J., Yusuf, S. B. M., Rahmawati, E. S., & Aprilyanti, M. (2023). The strategy of the Islamic Welfare Organization Malaysia (PERKIM) in managing mualaf family conflicts in Malaysia. De Jure: Jurnal Hukum dan Syar’iah, 15(1), 115–128. https://doi.org/10.18860/j-fsh.v15i1.17383
Jenuri, J., Bahri, S., Kosim, M., & Muhibbin, A. (2025). Integrating al-Ghazali’s human concepts into Islamic religious education learning models. Cogent Education, 12(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/2331186X.2025.2497147
Kasmani, M. F., & Latif, A. (2022). Dakwah digital dalam perkembangan Islam di Malaysia. BITARA International Journal of Civilizational Studies and Human Sciences, 5(3), 58–64. https://bitarajournal.com/index.php/bitarajournal/article/view/322
Kassim, S., Syukri, M. Y. A., & Zawiyah, B. (2013). A survey of problems faced by converts to Islam in Malaysia. e-BANGI: Journal of Social Sciences and Humanities, 8(1), 85–97. https://ejournal.ukm.my/ebangi/article/view/11200
Khoza, K. I. M. F., Ambo, N. I., & Saari, N. F. Z. (2025). Pendidikan Islam bagi mualaf di Sabah: Analisis cabaran dan peranan agensi pelaksana. International Journal of Education, Psychology and Counseling, 10(59), 1127–1138.
Lisyani, L., & Al Ghazal, M. A. (2023). Al-Attas dan orientasi pendidikan Islam: Tinjauan konseptual. Bandung Conference Series: Islamic Education, 3(1), 1–10. https://doi.org/10.29313/bcsied.v3i1.6088
Meerangani, K. A., Ibrahim, A. F., Badhrulhisham, A., Abu Hasan, S., Mujahid, N. R., & Jandra, M. W. (2025). The role of digital da’wah in facilitating the adoption of the Islamic lifestyle among muallaf. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 9(7), 5437–5446. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.907000439
Meliani, F., Fatimah, S., & Suyadi, S. (2023). Optimizing human potentials: Integration of senses, aql and qalb in Islamic education. Intelektual: Jurnal Pendidikan dan Studi Keislaman, 13(2), 120–135. https://doi.org/10.33367/ji.v13i2.3803
Mohadi, M., & Tarshany, Y. (2023). Maqasid al-shari’ah and the ethics of artificial intelligence: Contemporary challenges. Journal of Contemporary Maqasid Studies, 2(2), 79–102. https://doi.org/10.52100/jcms.v2i2.107
Napitupulu, D. S. (2019). Nafs, aql, qalb, ruh, fitrah: Studi elemen psikologi dalam al-Quran. Psikoislamedia: Jurnal Psikologi, 4(1), 1–20. https://doi.org/10.22373/psikoislamedia.v4i1.6350
Radhir Sham, M. R., Puteh, A., & Don, A. G. (2025). The role of integrated da’wah education in shaping the holistic character of muallaf in Malaysia. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 9(6), 3250–3259. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.906000239
Rahmadi, M. A. (2022). Theory of mind in Islamic psychology: A comparative study of al-Ghazali and Ibn Qayyim al-Jawziyyah. Psychosophia: Journal of Psychology, Religion and Humanity, 4(2), 115–132. https://doi.org/10.32923/psc.v4i2.2500
Rasip, Z. M., Handan, R., Mohamad, M. Z., & Hamzah, A. H. (2025). Challenges of religious integration among indigenous Muslim converts (mualaf) in Sabah, Malaysia. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 9(5), 605–618. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.90500050
Roslan, M. H., Mohd Zahari, S. Z., & Abdul Ghani, M. Z. (2025). Da’wah on the social media: The youth engagement in digital Islamic content. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 9(1), 1161–1174. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.9010098
Salim, S. Y. (2020). Media as platforms of da’wah among Muslim converts in Borneo. Malaysian Journal for Islamic Studies, 4(2), 78–93. https://doi.org/10.37231/Mjis.2020.4.2.147
Samad, S. A. A. (2015). Konsep ruh dalam perspektif Barat dan Islam. Fenomena: Jurnal Penelitian, 7(2), 149–166. https://doi.org/10.21093/fj.v7i2.300
Samah, F. H., & Nik Abdul Ghani, N. A. R. (2025). Contemporary interpretation of asnaf muallaf and its management model: Evidence from Majlis Islam Sarawak. Bulletin of Islamic Research, 3(4), 758–768.
Shamsuddin, A. E., Rosidi, M. H., Jawahir, R., & Ab Malek, M. A. (2025). Integrating Islamic tradition and digital innovation: Akademi Daie Muda YADIM as a catalyst for youth da’wah leadership in Malaysia. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 9(8), 2585–2591. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.908000209
Siti Adibah, A. B., & Siti Zubaidah, I. (2018). Pengurusan mualaf di Malaysia: Kerjasama dinamik antara agensi kerajaan dan bukan kerajaan. Jurnal Usuluddin, 46(2), 97–122. https://doi.org/10.22452/usuluddin.vol46no2.4
Syed Ismail, S. A. B., & Hamidi, H. (2022). Isu-isu pentadbiran mualaf Malaysia: Kajian kes di MAIS Selangor. Kajian Malaysia: Journal of Malaysian Studies, 40(1), 155–182. https://doi.org/10.21315/km2022.40.1.7
Yunos, A. S., & Hamdan, M. N. (2024). Artificial intelligence in healthcare: Analysis from the perspective of maqasid al-shariah. Journal of Information System and Technology Management, 9(35), 58–74. https://doi.org/10.35631/jistm.935004
Zulkipli, M. N., Wan Yusoff, W. M., Ghazali, N. M., & Khalid, M. A. (2022). Development of theory aql, qalb and nafs in Islamic psychotherapy. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 12(11), 1–15. https://hrmars.com
Zuraini, N. S. M., Embong, R., Mohamad Yusoff, Z. J., Che Omar, M., & Subaidi. (2025). Holistic management of Islamic education in the 21st century: A strategic framework for Malaysia. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 9(7), 5813–5824. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.907000468
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 e-Jurnal Penyelidikan dan Inovasi

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.










