Naratif Islamisasi dan Transformasi Gerakan Islam Kontemporari di Malaysia: Krisis Wacana Ketamadunan Islam

Authors

  • Wan Nor Adilah Wan Mohd Parid Institut Kajian Malaysia dan Antarabangsa (IKMAS), Universiti Kebangsaan Malaysia
  • Kamarulnizam Abdullah
  • Mohd Azwan Abd Rahman

DOI:

https://doi.org/10.53840/e-jpi.v13i3.410

Keywords:

Gerakan Islam, Grand Narratives, Islamisasi, Pemikiran Ketamadunan

Abstract

Perkembangan gerakan Islam di Malaysia sejak era kebangkitan Islam pada dekad 1970-an sering dikaitkan dengan proses Islamisasi masyarakat, pengukuhan identiti Muslim dan perluasan institusi Islam dalam ruang sosial serta politik negara. Gerakan Islam yang memacu agenda Islamisasi ini berperanan penting dalam membentuk suatu naratif besar (grand narrative) yang menampilkan Islam sebagai sistem kehidupan menyeluruh merangkumi aspek pendidikan, politik, ekonomi dan reformasi sosial. Naratif ini bukan sahaja memperkukuh kesedaran agama dalam masyarakat Melayu-Muslim, malah turut membina budaya ilmu, reformasi pemikiran dan aspirasi ketamadunan Islam dalam konteks negara moden. Namun demikian, perkembangan semasa yang dipengaruhi oleh media sosial, politik identiti dan budaya digital telah mengubah orientasi wacana gerakan Islam kontemporari daripada kerangka reformasi pemikiran kepada wacana yang lebih reaktif, simbolik dan bersifat segera. Perubahan ini turut mempengaruhi fungsi gerakan Islam yang semakin tertumpu kepada usaha mempertahankan identiti dan simbol agama dalam ruang awam berbanding pembangunan wacana intelektual dan reformasi masyarakat. Artikel ini bertujuan menganalisis transformasi naratif gerakan Islam daripada agenda Islamisasi dan pembinaan masyarakat kepada kecenderungan politik identiti dan budaya defensif dalam masyarakat kontemporari Malaysia. Kajian ini menggunakan pendekatan kualitatif melalui analisis wacana dan kajian kepustakaan terhadap perkembangan gerakan Islam di Malaysia. Dapatan menunjukkan bahawa wacana gerakan Islam kontemporari semakin dipengaruhi oleh budaya viral, mobilisasi emosi dan pertarungan legitimasi dalam media sosial sehingga sambutan masyarakat lebih tertumpu kepada wacana yang bersifat popular, sensasi dan polemikal berbanding pembangunan pemikiran Islam yang lebih substantif. Seterusnya membawa kepada penyusutan tradisi intelektual dan keterbatasan dalam menghasilkan respons Islam yang lebih menyeluruh terhadap cabaran masyarakat moden. Artikel ini berhujah bahawa cabaran utama gerakan Islam masa kini berubah daripada memperluaskan kesedaran agama kepada membangunkan naratif besar Islam yang mampu menawarkan kerangka pemikiran ketamadunan berorientasikan masa depan.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Ahmad Fauzi Abdul Hamid. (2002). The Formative Years of The Dakwah Movement: Origins, Causes and Manifestations of Islamic Resurgence in Malaysia. 10(2), 87–124. https://www.academia.edu/574354/The_Formative_Years_of_The_Dakwah_Movement_Origins_Causes_and_Manifestations_of_Islamic_Resurgence_in_Malaysia

Ahmad Fauzi Abdul Hamid. (2007). Patterns of State Interaction with Islamic Movements in Malaysia during the Formative Years of Islamic Resurgence. Southeast Asian Studies, 44. https://doi.org/10.20495/tak.44.4_444

Ahmad Fauzi Abdul Hamid. (2008). Islamist Realignments and the Rebranding of the Muslim Youth Movement of Malaysia. Contemporary Southeast Asia, 30(2), 215–240. https://www.jstor.org/stable/41220505

Ahmad Fauzi Abdul Hamid. (2013). Political Islam and Islamist Politics in Malaysia. In Political Islam and Islamist Politics in Malaysia. https://doi.org/10.1355/9789814519250

Ahmad Fauzi Abdul Hamid. (2018). Shifting Trends of Islamism and Islamist Practices in Malaysia, 1957–2017. Southeast Asian Studies, 7(3), 363–390.

Ahmad Fauzi Bin Abdul Hamid. (1998). Islamic Resurgence in The Periphery: A study of Political Islam in Contemporary Malaysia with Special Reference to The Darul Arqam Movement 1968-1996. Newcastle University.

Ahmad Sunawari Long. (2017). Kebangkitan Semula Islam Hingga Pasca Islamisme. Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia.

Amin Fadlillah & Ibanah Suhrowardiyah Shiam Mubarokah. (2025). The Islamic Non-Governmental Organizations Respons To The Narrative Of The Islamic State: The Case Study Of Abim In Malaysia And Nu In Indonesia. SEJARAH: Journal of the Department of History, 34(1(June)). https://doi.org/10.22452/sejarah.vol34no1.8

Badlihisham Mohd Nasir. (2015). ABIM Dan PAS Dalam Gerakan Dakwah Islam Di Malaysia. Dewan Bahasa dan Pustaka.

Bayat, A. (2007). Making Islam Democratic: Social Movements and the Post-Islamist Turn. Stanford University Press.

Bowen, G. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9, 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027

Cresswell, J. W. (2014). Research Design Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. 4th Edition, , Inc., London. - References—Scientific Research Publishing (4th ed.). SAGE Publications. https://www.scirp.org/reference/ReferencesPapers?ReferenceID=1485543

Eickelman, D. F., & Anderson, J. W. (2003). New Media in the Muslim World: The Emerging Public Sphere. Indiana University Press.

Esposito, J. L., & Voll, J. O. (1996). Islam and Democracy. Oxford University Press.

Farish A. Noor. (2004). Islam Embedded: The Historical Development of the Pan-Malaysian Islamic Party PAS (1951-2003) Vol. 1. Malaysian Sociological Research Institute. http://hdl.handle.net/1828/8128

Hussin Mutalib. (1990). Islam and Ethnicity in Malay Politics. Oxford University Press.

Kamarulnizam Abdullah. (2003). The Politics of Islam in Contemporary Malaysia. Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia.

Kamarulnizam Abdullah. (2020). Political Islam and Democracy in Malaysia. In Political Islam and Democracy in Malaysia (Vidhu Verma (ed.), Aakash Singh Rathore (ed.)). Oxford University Press. https://discovery.researcher.life/article/political-islam-and-democracy-in-malaysia/76cb3881f9133dc58d7150122d7ee3be

Liow, J. C. (2004). Political Islam in Malaysia: Problematising discourse and practice in the UMNO–PAS ‘Islamisation race.’ 42(2), 184–205. https://discovery.researcher.life/article/political-islam-in-malaysia-problematising-discourse-and-practice-in-the-umnopas-islamisation-race/2547192721a7399c8238a2e89a50e3ee?_gl=1*ow6it4*_gcl_au*NzE2NzkyNDUwLjE3Nzg2NDI3NDE.*_ga*MTA1NzgxNjc1MC4xNzc4NjQyNzQx*_ga_N8R8KZYTJL*czE3Nzg2NDI3NDAkbzEkZzEkdDE3Nzg2NDI3NDMkajU3JGwwJGgw&transient_token=d5884d3c0eea34c51092cf6b305116b9

Liow, J. C. (2009). Piety and politics: Islamism in contemporary Malaysia. Oxford University Press.

Mangiarotti, E. (2023). “Malaysia 2023: A Reform Agenda Overshadowed by Identity Politics. Asia Maior - An Italian Think tank on Asia, XXXIV(2023), 187–202. https://www.asiamaior.org/the-journal/18-asia-maior-vol-xxxiv-2023/malaysia-2023-a-reform-agenda-overshadowed-by-identity-politics.html

Maznah Mohamad. (2010). Making majority, undoing family: Law, religion and the Islamization of the state in Malaysia. 39(3), 360–384. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/03085147.2010.486218

Mohamad Abu Bakar. (1973). Mahasiswa Menggugat. Pustaka Antara.

Mohd Kamal Hassan. (2011). Voice of Islamic Moderation from The Malay World. Emerging Markets Innovative Research.

Muhamad Helmy Sabtu & Muhamad Nadzri Mohamed Noor. (2018). Persaingan ideologi PAS & AMANAH dalam politik & pilihan raya. Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia.

Muhammad Faiz Mukmin Abdul Mutalib, & Wan Fariza Alyati Wan Zakaria. (2015). Pasca-Islamisme dalam PAS: Analisis terhadap kesan tahalluf siyasi. International Journal of Islamic Thought ( IJIT ), 8, 52–60. http://www.ukm.my/ijit/volume-8-december-2015/

Müller, D. M. (2013). Post-Islamism or Pop-lslamism? Ethnographic observations of Muslim youth politics in Malaysia. Paideuma, 59, 261–284. https://journals.ub.uni-frankfurt.de/paideuma/index.php/paideuma/article/view/286

Muna Roslan, Norhapizah Borhan, Muhammad Ashaari, & Mohamad Ghani. (2025). The Viral Video Phenomenon Of Da’wa Influencers On Instagram: A Literaturer Review: Fenomena Video Tular Influencer Dakwah Di Instagram: Satu Sorotan Kajian. Al-Qanatir: International Journal of Islamic Studies, 34, 19–35. https://doi.org/10.64757/alqanatir.2025.3402/1084

Murni Wan Mohd Nor, Zatul Himmah Adnan, Arfah AB Majid, & Mohd Sabri Md. Nor. (2022). Perceptions of Reporting on Islamization by Malaysia’s Popular Alternative Media: An Accurate Representation? Journal of Muslim Minority Affairs, 42(2), 239–254. https://doi.org/10.1080/13602004.2022.2113289

Nagata, J. A. (with Internet Archive). (1984). The Reflowering of Malaysian Islam: Modern Religious Radicals and Their Roots. Vancouver : University of British Columbia Press. http://archive.org/details/refloweringofmal0000naga

Norshahril Saat & Afra Alatas. (2023). Contemporary Islamization in Malaysia: Impact on Politics and Society. Southeast Asian Affairs, 183–194. https://www.jstor.org/stable/27422518

Roy, O. (1994). The Failure of Political Islam. Harvard University Press.

Roy, O. (2004). Globalized Islam: The Search for a New Ummah. Columbia University Press.

Roy, O. (2014). Asef Bayat, ed. Post-Islamism: The Changing Faces of Political Islam. Oxford and New York: Oxford University Press, 2013. 368 pages, index. Cloth US35. 00 ISBN 978-0-1997-6607-9. Review of Middle East Studies, 48(1–2), 66–68.

Shaiful Nizam Abd Bakar, Abdul Hafiz Abdul Halim, Nurhazliza Ismail, Sharizan Mohd Sharif, Nurani Ismail, & Mohd Faizal P. Rameli. (2025). Media Sosial Dan Isu 3R: Platform Perbincangan Atau Pemangkin Ketegangan? Journal Islamic Philanthrophy and Social Finance, 7(1), 112–124. https://doi.org/10.24191/JIPSF/v7n12025_112-124

Shamsul Amri Baharuddin. (1983). A Revival in the Study of Islam in Malaysia. Man, 18(2), 399–404. https://www.jstor.org/stable/2801443

Shamsul Amri Bin Baharuddin. (2008). Competing domains of control: Islam and human rights in Malaysia. In Islam and Human Rights in Practice (pp. 118–127). Routledge.

Siddiq Fadzil. (2012). Islam dan Melayu: Martabat Umat dan Daulat Rakyat. Akademi Kajian Ketamadunan, Kolej Dar al-Hikmah.

Sulistyoko, A., Ghazali, A., Sutrisno, S., & Leheza, Y. (2024). Religious Moderation and the Challenge of Identity Politics: A Comparative Study of Wasatiyyah Islam Narratives in Malaysia and Indonesia. ASEAN Journal of Islamic Studies and Civilization (AJISC), 1(1), 101–135. https://doi.org/10.62976/ajisc.v1i1.1418

Sundaram, J. K., & Cheek, A. S. (1988). The Politics of Malaysia’s Islamic Resurgence. Third World Quarterly, 10(2), 843–868. https://www.jstor.org/stable/3992670

Syaza Shukri. (2023). Islamist Civilizationism in Malaysia. Religions, 14(2), 209. https://doi.org/10.3390/rel14020209

Wan Ahmad Fahmi Wan Muda. (2017). Pemikiran Pasca Islamisme dalam Konteks Gerakan Islam di Malaysia. Jurnal Hadhari, 9(2), 309–319.

Wan Nik Wan Yusof. (2018). Kelantan Sejahtera untuk Islam: Manifestasi Penerusan dan Merakyat Dasar MBI. Majalah Qiadah 2018.

Wan Nor Adilah Wan Mohd Parid, Muhamad Takiyuddin Ismail, & Nazrul Fazami Mohamad. (2024). Gerakan Mahasiswa Kotemporari: Pergolakan dan Penjajaran Identiti. Penerbit Universiti Malaya.

Zainah Anwar. (1987). Islamic Revivalism in Malaysia: Dakwah Among the Students. Pelanduk Publications

Downloads

Published

30-09-2026

How to Cite

Naratif Islamisasi dan Transformasi Gerakan Islam Kontemporari di Malaysia: Krisis Wacana Ketamadunan Islam. (2026). E-Jurnal Penyelidikan Dan Inovasi, 13(3), 274-291. https://doi.org/10.53840/e-jpi.v13i3.410

Similar Articles

11-20 of 134

You may also start an advanced similarity search for this article.